وقتی از «نیکوکاری» حرف می‌زنیم، ممکن است نخستین تصویر در ذهن بسیاری از ما، کمک مالی به فردی نیازمند یا حمایت از یک مؤسسه خیریه باشد. اما نیکوکاری مفهومی بسیار گسترده‌تر از پول دادن است. گاهی اختصاص چند ساعت از وقت، آموزش یک مهارت، اهدای کالا، حمایت از یک مسئله اجتماعی، وقف یک دارایی یا حتی در اختیار گذاشتن تجربه و تخصص نیز می‌تواند شکلی از نیکوکاری باشد.

در زبان فارسی، نیکوکاری به‌طور ساده به معنای انجام دادن کار نیک و سودمند برای دیگری است. لغت‌نامه دهخدا نیز برای این واژه معانی‌ای مانند خیر، احسان، دستگیری و «کار خیر کردن» آورده است. شواهد ادبی ثبت‌شده در این لغت‌نامه نشان می‌دهند که «نیکوکاری» واژه‌ای تازه و ساخته‌شده در ادبیات معاصر نیست و در متونی چون تاریخ بیهقی و کلیله و دمنه نیز کاربرد داشته است.

اما اگر کمی عمیق‌تر نگاه کنیم، نیکوکاری فقط یک «کار خوب» نیست؛ مفهومی است که در طول تاریخ با بخشش، همکاری اجتماعی، داوطلبی، وقف، مسئولیت نسبت به دیگران و تلاش برای بهبود زندگی انسان‌ها پیوند خورده است.

معنی نیکوکاری چیست؟

در ساده‌ترین تعریف می‌توان گفت:

نیکوکاری انجام آگاهانه و اختیاری کاری است که هدف آن ایجاد خیر، کاهش رنج، کمک به دیگری یا بهبود بخشی از زندگی اجتماعی باشد.

این اقدام ممکن است مالی باشد، اما لزوماً چنین نیست.

فردی که هزینه تحصیل یک دانش‌آموز را تأمین می‌کند نیکوکار است؛ همان‌طور که پزشکی که بخشی از زمان خود را داوطلبانه صرف درمان بیماران کم‌برخوردار می‌کند، معلمی که بدون دریافت دستمزد آموزش می‌دهد یا برنامه‌نویسی که برای یک سازمان اجتماعی سامانه‌ای طراحی می‌کند نیز می‌تواند در حال انجام کاری نیکوکارانه باشد.

در ادبیات بین‌المللی حوزه نیکوکاری نیز چنین نگاه گسترده‌ای وجود دارد. برای نمونه، در برخی منابع آموزشی تخصصی Philanthropy، نیکوکاری به بخشیدن زمان، استعداد و دارایی برای خیر عمومی تعریف شده است.

به همین دلیل بهتر است نیکوکاری را نه یک رفتار مشخص، بلکه خانواده‌ای از رفتارهای خیرخواهانه و داوطلبانه بدانیم.

ریشه واژه نیکوکاری از کجا آمده است؟

«نیکوکاری» از خانواده واژه‌های فارسی «نیک»، «نیکو» و «نیکوکار» است.

در لغت‌نامه دهخدا، «نیکو» با معانی «پسندیده»، «خوب» و «خیر» توضیح داده شده است. برای «نیکی» نیز معانی‌ای مانند خوبی، حسن و امر پسندیده آمده است.

«نیکوکار» نیز در کاربرد فارسی به کسی گفته شده است که اهل خیر، بخشندگی، درستکاری یا کمک به دیگران باشد.

از نظر ساخت واژه نیز می‌توان «نیکوکاری» را اسمِ عمل و حالتِ «نیکوکار بودن» دانست:

نیکو + کار → نیکوکار → نیکوکاری

بنابراین برخلاف برخی اصطلاحات جدید حوزه سازمان‌های غیرانتفاعی که مستقیماً از زبان‌های اروپایی وارد فارسی شده‌اند، «نیکوکاری» بر پایه واژگان خود زبان فارسی شکل گرفته است.

نکته مهم‌تر این است که کاربرد تاریخی این واژه نیز محدود به دوران معاصر نیست. در مدخل نیکوکاری لغت‌نامه دهخدا، نمونه‌هایی از تاریخ بیهقی و کلیله و دمنه ثبت شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد مفهوم و لفظ نیکوکاری در سنت مکتوب فارسی پیشینه‌ای طولانی دارد.

آیا نیکوکاری همان Philanthropy است؟

در بسیاری از ترجمه‌های فارسی، واژه Philanthropy به «نیکوکاری»، «بشردوستی» یا گاهی «امور خیریه» ترجمه می‌شود. بااین‌حال، این واژه‌ها کاملاً هم‌معنا نیستند.

واژه انگلیسی philanthropy از واژه یونانی philanthrōpia آمده است. ریشه آن از اجزایی مرتبط با «دوست داشتن» و «انسان» ساخته شده و معنای تحت‌اللفظی آن را می‌توان چیزی نزدیک به انسان‌دوستی یا دوست داشتن انسان‌ها دانست. Merriam-Webster نیز همین ریشه یونانی را برای این واژه ثبت کرده است.

اما مفهوم امروزی Philanthropy از معنای لغوی آن گسترده‌تر شده است.

در ادبیات دانشگاهی، Philanthropy می‌تواند شامل اقدام داوطلبانه برای خیر عمومی، اختصاص منابع مالی، زمان، دارایی، تخصص و شکل‌های سازمان‌یافته‌تر حل مسائل اجتماعی باشد. در پژوهش‌های دانشگاهی حتی درباره مرز دقیق میان philanthropy و charity اختلاف‌نظر وجود دارد و Philanthropy یک مفهوم چندلایه و تا حدی مورد مناقشه در مطالعات سازمان‌های غیرانتفاعی محسوب می‌شود.

بنابراین در زبان فارسی، «نیکوکاری» را می‌توان یکی از مناسب‌ترین معادل‌های عمومی Philanthropy دانست؛ اما در متن‌های تخصصی باید به زمینه کاربرد واژه نیز توجه کرد.

تفاوت Charity و Philanthropy چیست؟

دو واژه Charity و Philanthropy در زبان انگلیسی نیز همیشه دقیقاً یک مفهوم ندارند.

Charity معمولاً ارتباط مستقیم‌تری با کمک، بخشندگی و حمایت از فرد یا گروهی نیازمند دارد. Merriam-Webster یکی از معانی اصلی Charity را سخاوت و کمک به افراد نیازمند یا رنج‌دیده معرفی می‌کند. این واژه همچنین برای خودِ سازمان‌های خیریه نیز به کار می‌رود.

Philanthropy می‌تواند دامنه وسیع‌تری داشته باشد و علاوه بر کمک مستقیم، فعالیت‌هایی با هدف ایجاد تغییر اجتماعی بلندمدت را نیز در بر بگیرد.

برای مثال، تهیه غذای یک خانواده در شرایط بحرانی می‌تواند نمونه‌ای از Charity باشد. در مقابل، ایجاد برنامه‌ای چندساله برای کاهش ترک تحصیل کودکان یک منطقه، آموزش معلمان، تأمین زیرساخت و پژوهش درباره عوامل ترک تحصیل بیشتر به معنای امروزی Philanthropy نزدیک می‌شود.

البته این مرز قطعی نیست و پژوهشگران مختلف تعریف‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند. همین موضوع سبب شده است که در مطالعات دانشگاهی، تعریف Philanthropy همچنان موضوع بحث باشد.

نیکوکاری، Charity و Philanthropy چه تفاوتی دارند؟

در نتیجه، نیکوکاری را نباید فقط مترادف مؤسسه خیریه یا کمک مالی دانست.

نیکوکاری در فرهنگ ایران؛ مفهومی قدیمی‌تر از خیریه‌های امروزی

سازمان‌های خیریه به شکل امروزی پدیده‌ای نسبتاً جدید هستند، اما رفتارهای نیکوکارانه در ایران سابقه‌ای بسیار طولانی‌تر دارند.

پژوهش‌های تاریخی منتشرشده در Encyclopaedia Iranica نشان می‌دهند که در ایران دوره ساسانی، شکل‌هایی از بنیادها و موقوفات خیرخواهانه وجود داشته است. بخشی از دارایی افراد می‌توانست برای امور عام‌المنفعه اختصاص پیدا کند و درآمد آن برای کارهایی مانند کمک به نیازمندان یا حتی ساخت و نگهداری راه‌ها، پل‌ها و تأسیسات آبیاری به کار رود.

این نکته مهم است؛ زیرا نشان می‌دهد اندیشه اختصاص دادن بخشی از دارایی خصوصی به منفعت عمومی، در ایران پیشینه‌ای دیرینه دارد.

در دوره‌های بعد، وقف یکی از مهم‌ترین سازوکارهای پایدار نیکوکاری شد. نمونه‌هایی مانند وقف‌نامه ربع رشیدی در اوایل قرن چهاردهم میلادی نشان می‌دهند که موقوفات می‌توانستند هم‌زمان اهداف آموزشی، دینی، اجتماعی و خیرخواهانه داشته باشند. Encyclopaedia Iranica درباره ربع رشیدی نیز به پیوند میان وقف، آموزش و امور خیریه اشاره کرده است.

در کنار وقف، مفاهیمی مانند صدقه، انفاق، احسان، دستگیری، جوانمردی، همیاری محلی و بعدتر فعالیت سازمان‌یافته مؤسسات خیریه، هر یک بخشی از تاریخ نیکوکاری در ایران را شکل داده‌اند.

به همین دلیل، تاریخ نیکوکاری ایران را نمی‌توان فقط از زمان تأسیس سازمان‌های غیردولتی مدرن آغاز کرد.

نیکوکاری فقط کمک مالی نیست

یکی از رایج‌ترین برداشت‌های محدودکننده از نیکوکاری این است که برای نیکوکار بودن باید پول زیادی داشت.

چنین برداشتی با تعریف گسترده نیکوکاری همخوان نیست.

در ادبیات بین‌المللی Philanthropy، بارها از سه منبع مهم برای مشارکت انسان‌ها نام برده می‌شود: زمان، استعداد و دارایی. یعنی فرد ممکن است پول بدهد، اما ممکن است زمان یا تخصص خود را در اختیار خیر عمومی قرار دهد.

بر همین اساس می‌توان شکل‌های نیکوکاری را چنین دید:

بنابراین ممکن است فردی توان مالی زیادی نداشته باشد، اما بتواند یکی از ارزشمندترین منابع خود یعنی زمان و تخصص را در اختیار دیگران بگذارد.

فعالیت داوطلبانه چه ارتباطی با نیکوکاری دارد؟

داوطلبی یکی از مهم‌ترین شکل‌های نیکوکاری غیرمالی است.

در فعالیت داوطلبانه، فرد بخشی از زمان، دانش، تجربه یا توانایی خود را با اختیار شخصی در اختیار یک هدف، جامعه یا سازمان قرار می‌دهد.

اما داوطلبی و نیکوکاری مترادف نیستند.

هر فعالیت داوطلبانه خیرخواهانه می‌تواند شکلی از نیکوکاری باشد، اما هر نیکوکاری الزاماً فعالیت داوطلبانه نیست.

برای مثال، کسی که مبلغی را به یک مؤسسه اهدا می‌کند نیکوکاری کرده است، اما لزوماً داوطلب آن مؤسسه نیست. در مقابل، فردی که هر هفته دو ساعت به کودکان آموزش می‌دهد، بدون آنکه کمک مالی پرداخت کند، در حال انجام نوعی نیکوکاری از طریق فعالیت داوطلبانه است.

اگر می‌خواهید درباره خود واژه داوطلب و مسیر تاریخی آن بیشتر بدانید، مقاله «داوطلب از کجا آمده است؟ بررسی ریشه واژه داوطلبی» را بخوانید.

برای مشارکت عملی نیز می‌توانید از طریق سامانه داوطلبی خیر ایران فرصت‌های موجود برای همکاری داوطلبانه را بررسی کنید. سامانه داوطلبی خیر ایران به‌عنوان بانک فرصت‌های داوطلبی در سایت خیر ایران ارائه شده است.

نیکوکار چه کسی است؟

اگر نیکوکاری را به پول محدود نکنیم، تعریف «نیکوکار» نیز گسترده‌تر می‌شود.

نیکوکار می‌تواند فردی باشد که بخشی از دارایی خود را می‌بخشد، اما می‌تواند کسی باشد که زمان، دانش، مهارت، اعتبار اجتماعی یا امکانات خود را برای ایجاد خیر عمومی به کار می‌گیرد.

در لغت‌نامه‌های فارسی نیز نیکوکار صرفاً «اهداکننده پول» تعریف نشده است. در مدخل‌های مرتبط، مفاهیمی مانند خیرخواهی، بخشندگی، درستکاری و نیک‌کرداری در کنار یکدیگر آمده‌اند.

این نگاه، مرز نیکوکاری را از «ثروتمند بودن» جدا می‌کند.

ممکن است یک دانشجو نیکوکار باشد چون برای آموزش کودکان وقت می‌گذارد؛ یک طراح گرافیک نیکوکار باشد چون برای یک مؤسسه اجتماعی داوطلبانه طراحی می‌کند؛ یا یک فرد بازنشسته تجربه حرفه‌ای خود را در اختیار یک سازمان مردم‌نهاد قرار دهد.

به بیان دیگر:

نیکوکاری بیش از آنکه وابسته به مقدار دارایی باشد، به تصمیم فرد برای اختصاص بخشی از منابع خود به خیر دیگری یا جامعه مربوط است.

خیریه چه تفاوتی با نیکوکاری دارد؟

«نیکوکاری» یک رفتار یا مفهوم است؛ «خیریه» معمولاً یک سازمان یا ساختار برای انجام فعالیت‌های خیرخواهانه است.

این تفاوت مهم است.

ممکن است نیکوکاری بدون حضور هیچ سازمانی انجام شود؛ برای مثال، چند نفر از اهالی یک محله برای حل مشکلی محلی با یکدیگر همکاری کنند.

از طرف دیگر، مؤسسات خیریه امکان می‌دهند فعالیت‌های نیکوکارانه به‌شکل سازمان‌یافته‌تر، تخصصی‌تر و مستمر انجام شوند.

اگر قصد دارید یک مؤسسه را پیش از حمایت بهتر بشناسید، اطلس خیر ایران برای جست‌وجو و شناخت خیریه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد در دسترس است. صفحه اطلس خیر ایران نیز به‌عنوان مرجع اطلاعات و جست‌وجوی خیریه‌ها و سمن‌ها معرفی شده است.

این مرحله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نیکوکاری مؤثر فقط به «تمایل به کمک» محدود نمی‌شود و شناخت مسئله، سازمان و شیوه کمک نیز بخشی از یک تصمیم مسئولانه است.

آیا نیکوکاری همیشه باید سازمان‌یافته باشد؟

خیر.

بخش مهمی از نیکوکاری در طول تاریخ خارج از سازمان‌های رسمی انجام شده است.

همسایه‌ای که از خانواده دیگری حمایت می‌کند، فردی که به دانش‌آموزی آموزش می‌دهد یا گروهی از مردم که برای رفع یک نیاز محلی با یکدیگر همکاری می‌کنند، ممکن است هیچ ساختار حقوقی رسمی نداشته باشند.

اما زمانی که مسئله بزرگ‌تر، پیچیده‌تر یا مستمر است، ساختارهای سازمان‌یافته اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

برای مثال، حمایت درمانی از صدها بیمار، توانمندسازی کودکان در چند استان یا اجرای یک برنامه آموزشی چندساله معمولاً به مدیریت مالی، نیروی انسانی، داده، گزارش‌دهی، ارزیابی و برنامه‌ریزی نیاز دارد.

اینجاست که مؤسسات خیریه، سمن‌ها، بنیادها و دیگر سازمان‌های اجتماعی می‌توانند نقش مهمی ایفا کنند.

نیکوکاری مؤثر چه تفاوتی با صرفاً «کمک کردن» دارد؟

نیت خیر اهمیت دارد، اما همیشه به‌تنهایی برای ایجاد نتیجه مطلوب کافی نیست.

یک اقدام نیکوکارانه زمانی اثر بیشتری پیدا می‌کند که نیاز واقعی مخاطب، شیوه کمک، پیامدهای احتمالی و توان سازمان یا فرد مجری نیز در نظر گرفته شود.

برای مثال، اهدای کالایی که موردنیاز نیست ممکن است هزینه انبارداری و توزیع ایجاد کند. در مقابل، شناخت نیاز واقعی یک مؤسسه پیش از کمک می‌تواند منابع را دقیق‌تر به جایی هدایت کند که بیشترین کاربرد را دارند.

همین موضوع یکی از دلایل اهمیت حرکت از «کمک احساسی و مقطعی» به سمت نیکوکاری آگاهانه است.

نیکوکاری آگاهانه به این معنا نیست که هر اقدام خیرخواهانه باید پیچیده یا پژوهشی باشد؛ بلکه یعنی پیش از اقدام چند سؤال ساده مطرح کنیم: چه نیازی وجود دارد؟ چه کسی روی این مسئله کار می‌کند؟ بهترین شکل کمک چیست؟ و آیا نتیجه این اقدام قابل پیگیری است؟

چگونه نیکوکاری را شروع کنیم؟

برای شروع نیکوکاری لزوماً به سرمایه زیاد یا تجربه قبلی نیاز ندارید.

1. مسئله‌ای را انتخاب کنید که برایتان اهمیت دارد. آموزش، درمان، محیط‌زیست، سالمندان، کودکان، افراد دارای معلولیت، حیوانات یا توسعه محلی می‌توانند نقطه شروع باشند.

2. مشخص کنید چه منبعی در اختیار دارید. پول تنها منبع نیست؛ زمان، تخصص، شبکه ارتباطی، کالا و تجربه نیز ارزشمندند.

3. فرد یا سازمان مناسب را پیدا کنید. پیش از حمایت، درباره فعالیت، سابقه و نیاز واقعی مجموعه تحقیق کنید.

4. شیوه کمک را متناسب با نیاز انتخاب کنید. گاهی کمک مالی بهترین گزینه است و گاهی داوطلبی یا ارائه تخصص اثر بیشتری دارد.

5. نتیجه را دنبال کنید. اگر همکاری مستمر دارید، درباره نحوه مصرف منابع و نتایج فعالیت نیز اطلاعات بگیرید.

برای پیدا کردن سازمان‌های فعال می‌توانید از اطلس خیر ایران استفاده کنید و اگر ترجیح می‌دهید زمان یا مهارت خود را اهدا کنید، فرصت‌های داوطلبی خیر ایران نقطه شروع مناسبی است.

اگر زمان آزاد محدودی دارید، مقاله «میکروداوطلبی چیست؟» نیز شیوه‌هایی از فعالیت داوطلبانه کوتاه و مشخص را معرفی می‌کند.

نیکوکاری در دنیای امروز چه معنایی پیدا کرده است؟

تصویر نیکوکاری در حال تغییر است.

در گذشته ممکن بود بخشندگی فردی و کمک مالی بیش از سایر شکل‌های مشارکت دیده شود؛ اما امروزه حوزه Philanthropy در دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی به‌عنوان یک حوزه مستقل مورد مطالعه قرار می‌گیرد و موضوعاتی مانند رفتار اهداکنندگان، مدیریت سازمان‌های غیرانتفاعی، فعالیت داوطلبانه، تأثیر اجتماعی و شیوه‌های حل مسائل عمومی را نیز دربرمی‌گیرد. دانشگاه ایندیانا حتی دارای مدرسه تخصصی مطالعات نیکوکاری، Lilly Family School of Philanthropy، است که پژوهش و آموزش دانشگاهی در این حوزه انجام می‌دهد.

بنابراین نیکوکاری امروز فقط درباره «چه مقدار کمک شد؟» نیست.

پرسش‌های دیگری نیز اهمیت یافته‌اند:

کمک به چه مسئله‌ای اختصاص پیدا کرد؟
آیا نیاز واقعی شناخته شد؟
آیا کمک اثر پایدار داشت؟
آیا کرامت افراد حفظ شد؟
آیا مردم فقط دریافت‌کننده خدمت بودند یا در حل مسئله مشارکت داشتند؟
و آیا منابع محدود به مؤثرترین شکل ممکن استفاده شدند؟

این تغییر نگاه، نیکوکاری را از یک کنش فردی صرف به بخشی از زیست‌بوم گسترده‌تر مشارکت اجتماعی تبدیل می‌کند.

پرسش‌های متداول درباره نیکوکاری

نیکوکاری چیست؟

نیکوکاری به انجام آگاهانه و اختیاری کارهایی گفته می‌شود که هدف آن ایجاد خیر، کمک به دیگران یا بهبود جامعه است. کمک مالی، اهدای کالا، فعالیت داوطلبانه، آموزش رایگان، وقف و ارائه تخصص همگی می‌توانند شکل‌هایی از نیکوکاری باشند.

معنی نیکوکاری چیست؟

لغت‌نامه دهخدا برای نیکوکاری معانی‌ای مانند خیر، کار خیر کردن، دستگیری، لطف و احسان ذکر کرده است.

ریشه کلمه نیکوکاری چیست؟

نیکوکاری از خانواده واژه فارسی «نیکو» به معنای خوب و پسندیده و «نیکوکار» شکل گرفته است. «نیکوکاری» اسمِ عمل یا حالت نیکوکار بودن است.

آیا برای نیکوکار بودن باید پول داشته باشیم؟

خیر. اختصاص زمان، مهارت، دانش، کالا یا امکانات نیز می‌تواند شکل نیکوکاری داشته باشد. در برخی تعریف‌های بین‌المللی Philanthropy نیز بر اهدای زمان، استعداد و دارایی برای خیر عمومی تأکید شده است.

فرق نیکوکاری و خیریه چیست؟

نیکوکاری یک رفتار و مفهوم گسترده است، درحالی‌که خیریه معمولاً به سازمانی گفته می‌شود که فعالیت‌های خیرخواهانه را به‌شکل سازمان‌یافته انجام می‌دهد.

تفاوت نیکوکاری و داوطلبی چیست؟

داوطلبی یکی از شکل‌های نیکوکاری است که معمولاً بر اختصاص زمان و مهارت تأکید دارد. هر نیکوکاری الزاماً داوطلبی نیست؛ برای مثال کمک مالی نوعی نیکوکاری است، اما فعالیت داوطلبانه محسوب نمی‌شود.

معادل انگلیسی نیکوکاری چیست؟

بسته به متن، Philanthropy، Charity یا Benevolence ممکن است به‌عنوان معادل استفاده شوند. بااین‌حال، این سه واژه دقیقاً یک معنای واحد ندارند و Philanthropy در ادبیات امروز معمولاً مفهومی گسترده‌تر از کمک مستقیم خیریه‌ای دارد.

از نیت خیر تا انتخاب آگاهانه

نیکوکاری یکی از آن واژه‌هایی است که معنای آن در ظاهر ساده اما در عمل بسیار گسترده است.

ریشه فارسی این واژه ما را به «کار نیک» می‌رساند؛ اما تاریخ و تجربه اجتماعی نشان می‌دهد این کار نیک می‌تواند صورت‌های بسیار متفاوتی داشته باشد: از کمک مستقیم به یک انسان تا وقف دارایی، از آموزش رایگان تا فعالیت داوطلبانه و از حمایت یک خیریه تا مشارکت در حل یک مسئله اجتماعی.

شاید مهم‌ترین نکته این باشد که نیکوکاری را فقط با میزان پولی که بخشیده می‌شود نسنجیم.

گاهی یک ساعت زمان، یک مهارت تخصصی، یک ارتباط مؤثر یا تصمیمی آگاهانه می‌تواند به‌اندازه یک کمک مالی ارزشمند باشد.

اگر می‌خواهید یک خیریه متناسب با حوزه موردنظر خود پیدا کنید، از اطلس خیر ایران شروع کنید. اگر نیز قصد دارید زمان و مهارت خود را در اختیار یک فعالیت اجتماعی قرار دهید، سامانه داوطلبی خیر ایران فرصت‌های موجود را در دسترس قرار می‌دهد.

نیکوکاری، در نهایت، فقط «بخشیدن» نیست؛ انتخاب آگاهانه‌ای برای سهیم شدن در خیر دیگری و خیر جامعه است.

منابع و مراجع مقاله

لغت‌نامه دهخدا؛ مدخل‌های «نیکو»، «نیکی»، «نیکوکار» و «نیکوکاری». برای تعریف و بررسی سابقه واژه فارسی.

Merriam-Webster Dictionary – Philanthropy. برای ریشه یونانی واژه Philanthropy و کاربرد امروزی آن.

Merriam-Webster Dictionary – Charity. برای تمایز معنایی اولیه Charity با Philanthropy.

Encyclopaedia Iranica – Charitable Foundations. برای بررسی بنیادها و اشکال نیکوکاری و وقف در ایران دوره ساسانی و دوره‌های بعد.

Encyclopaedia Iranica – Rabʿ-e Rashidi. برای نمونه تاریخی وقف و پیوند آن با آموزش و امور عام‌المنفعه در ایران.

Cambridge University Press / Voluntas – Philanthropy as an Essentially Contested Concept. برای بررسی دانشگاهی تفاوت‌ها و مرزهای مفهومی Philanthropy و Charity.

Cambridge University Press – مطالعات Philanthropy و voluntary action for the public good. برای تعریف نیکوکاری به‌عنوان کنش داوطلبانه برای خیر عمومی.

Indiana University Lilly Family School of Philanthropy. برای ادبیات دانشگاهی و پژوهش‌های تخصصی حوزه نیکوکاری.

Learning to Give – Philanthropy Education Resources. برای مفهوم اختصاص زمان، استعداد و دارایی برای خیر عمومی.