۱۰ نکته مهم برای داوطلبانی که در مدرسه و کلاس درس فعالیت میکنند
حضور داوطلبان در مدرسه فقط به معنای کمک به معلم برای انجام چند کار ساده نیست. یک داوطلب میتواند بخشی از فشار کاری معلم را کاهش دهد، تجربه یادگیری دانشآموزان را بهتر کند و حتی با مهارت یا تجربهای که دارد، دنیای تازهای را به کلاس درس بیاورد.
فرض کنید یکی از والدین در زمینه نقاشی مهارت دارد، فرد دیگری حسابدار است و داوطلب دیگری عکاسی میداند. هرکدام از این افراد میتوانند با هماهنگی مدرسه، در برگزاری یک کارگاه کوتاه، آمادهسازی وسایل آموزشی یا اجرای یک برنامه گروهی مشارکت کنند.
البته حضور در محیط مدرسه با بسیاری از فعالیتهای داوطلبانه دیگر متفاوت است. داوطلب با کودکان و نوجوانان در ارتباط است و باید قوانین مدرسه، حریم خصوصی دانشآموزان و مسئولیتهای معلم را جدی بگیرد. رعایت نکات زیر کمک میکند این تجربه برای داوطلب، معلم و دانشآموزان مفید و لذتبخش باشد.
۱. پیش از شروع، قوانین مدرسه را بپرسید
هر مدرسه برای ورود و فعالیت افراد داوطلب ضوابط مشخصی دارد. ممکن است لازم باشد داوطلب پیش از ورود به کلاس، مشخصات خود را در دفتر مدرسه ثبت کند، معرفینامه ارائه دهد یا در جلسه کوتاهی درباره قوانین مدرسه شرکت کند.
در بعضی فعالیتها، مانند اردوهای دانشآموزی، برنامههای خارج از مدرسه یا همراهی دانشآموزان در مسیر رفتوآمد، ممکن است مجوزها و هماهنگیهای بیشتری نیز لازم باشد.
بنابراین، پیش از نخستین روز فعالیت، درباره موارد زیر سؤال کنید:
- ساعت و محل دقیق حضور؛
- فرد مسئول هماهنگی داوطلبان؛
- محدودیتهای ارتباط با دانشآموزان؛
- مقررات عکاسی و فیلمبرداری؛
- شیوه ورود و خروج از مدرسه؛
- اقدامات لازم در شرایط اضطراری.
این هماهنگی ساده از سوءتفاهم جلوگیری میکند و امنیت دانشآموزان را نیز افزایش میدهد.
۲. انتظارات خود را با معلم در میان بگذارید
پیش از شروع فعالیت، با معلم یا مسئول آموزشی گفتوگو کنید و توضیح دهید که در چه زمینهای میتوانید کمک کنید.
ممکن است در قصهگویی، آموزش هنر، کار با رایانه، ورزش، زبان انگلیسی، عکاسی، تولید محتوا، کارهای فنی یا اجرای بازیهای گروهی مهارت داشته باشید. گاهی یک توانایی معمولی از نگاه شما، برای مدرسه بسیار ارزشمند است.
در مقابل، باید نیاز واقعی معلم را نیز بشنوید. شاید شما دوست داشته باشید یک کارگاه خلاقانه برگزار کنید، اما معلم در آن مقطع بیشتر به فردی برای آمادهسازی وسایل، مرتبکردن کتابها یا همراهی یک گروه کوچک از دانشآموزان نیاز داشته باشد.
همکاری موفق زمانی شکل میگیرد که توانایی داوطلب و نیاز مدرسه در یک نقطه مشترک به هم برسند.
۳. انعطافپذیر باشید
فعالیت داوطلبانه همیشه دقیقاً مطابق تصوری که در ذهن داریم پیش نمیرود. ممکن است برای اجرای یک برنامه آموزشی آماده شده باشید، اما مدرسه از شما بخواهد در مرتبسازی کتابخانه یا آمادهکردن وسایل یک آزمایش علمی کمک کنید.
انعطافپذیری یکی از مهمترین ویژگیهای یک داوطلب مؤثر است. البته انعطافپذیر بودن به این معنا نیست که باید هر کاری را بدون علاقه یا توانایی انجام دهید. اگر احساس میکنید فعالیت فعلی با مهارتها یا انتظارات شما هماهنگ نیست، در زمان مناسبی موضوع را با مسئول برنامه در میان بگذارید.
شاید زمان دیگری برای حضور شما مناسبتر باشد یا پروژهای وجود داشته باشد که بهتر بتوانید در آن نقشآفرینی کنید.
۴. زمان کلاس را برای گفتوگوهای طولانی با معلم نگیرید
هنگام برگزاری کلاس، تمام توجه معلم باید به دانشآموزان باشد. اگر معلم فرصت گفتوگوی مفصل با شما را ندارد، آن را نشانه بیتوجهی یا بیاحترامی تلقی نکنید.
سؤالهای ضروری را کوتاه و مشخص مطرح کنید. برای گفتوگو درباره مسائل مهمتر، زمانی خارج از ساعت کلاس تعیین کنید یا موضوع را از طریق مسئول داوطلبان مدرسه پیگیری کنید.
برای مثال، بهجای اینکه وسط کلاس بپرسید:
«به نظرتان برنامه هفته آینده را چطور برگزار کنیم؟»
میتوانید بگویید:
«برای برنامه هفته آینده چند پیشنهاد دارم. چه زمانی فرصت دارید درباره آنها صحبت کنیم؟»
همین تفاوت کوچک، نظم کلاس را حفظ میکند.
۵. مسئولیت تنبیه یا برخورد انضباطی با دانشآموزان را بر عهده نگیرید
داوطلب میتواند از دانشآموز بخواهد رفتار خطرناک، توهینآمیز یا آزاردهندهای را متوقف کند؛ اما رسیدگی انضباطی وظیفه معلم، مربی یا مسئول مدرسه است.
اگر دانشآموزی همکاری نمیکند، با دیگران درگیر میشود یا قوانین کلاس را نادیده میگیرد، موضوع را به معلم اطلاع دهید. از سرزنش شدید، تهدید، تنبیه یا بحث مستقیم و طولانی با دانشآموز خودداری کنید.
بهتر است پیش از شروع فعالیت، قوانین کلاس را از معلم بپرسید. وقتی معلم و داوطلب پیامهای متفاوتی درباره رفتار مناسب ارائه دهند، دانشآموز سردرگم میشود.
اصل ساده این است: داوطلب همراه فرایند آموزشی است، نه جایگزین معلم یا مسئول انضباطی مدرسه.
۶. خوشقول و وقتشناس باشید
وقتی برای حضور در مدرسه اعلام آمادگی میکنید، معلم و مسئولان مدرسه بر حضور شما حساب میکنند. ممکن است برنامه کلاس، تعداد گروههای دانشآموزی یا وظایف سایر افراد بر اساس حضور شما تنظیم شده باشد.
حتی اگر فعالیت فقط یکبار انجام میشود، مانند همراهی در اردو، برگزاری بازارچه یا اجرای جشن مدرسه، خوشقولی اهمیت زیادی دارد.
اگر به هر دلیل نمیتوانید در زمان تعیینشده حاضر شوید، هرچه زودتر مسئول برنامه را مطلع کنید. اطلاعدادن در آخرین لحظه ممکن است کل برنامه را با مشکل مواجه کند.
داوطلب قابلاعتماد کسی نیست که همیشه وقت آزاد دارد؛ کسی است که درباره زمانی که در اختیار دارد، مسئولانه تصمیم میگیرد.
۷. درباره اطلاعات دانشآموزان صحبت نکنید
داوطلب ممکن است هنگام حضور در مدرسه بهطور ناخواسته از وضعیت تحصیلی، رفتاری، خانوادگی یا اقتصادی یک دانشآموز مطلع شود. این اطلاعات خصوصی است و نباید با والدین دیگر، دوستان، همکاران یا در شبکههای اجتماعی مطرح شود.
حتی جملهای بهظاهر ساده مانند «فلان دانشآموز خیلی درسش ضعیف است» میتواند به آبرو، اعتمادبهنفس و روابط اجتماعی کودک آسیب بزند.
همچنین بدون اجازه رسمی مدرسه و رضایتهای لازم، از دانشآموزان عکس یا فیلم تهیه و منتشر نکنید. حتی زمانی که هدف شما معرفی یک فعالیت خیرخواهانه است، حفظ امنیت و حریم خصوصی کودکان در اولویت قرار دارد.
۸. حتی بدون حضور در مدرسه هم میتوانید کمک کنید
همه داوطلبان امکان حضور در ساعات آموزشی را ندارند. برخی شاغلاند، از کودک یا سالمند نگهداری میکنند یا فاصله زیادی با مدرسه دارند. بااینحال، بسیاری از کارهای داوطلبانه را میتوان خارج از مدرسه یا بهصورت دورکاری انجام داد.
برای نمونه، داوطلبان میتوانند در این فعالیتها مشارکت کنند:
- طراحی پوستر و محتوای آموزشی؛
- آمادهسازی فایل ارائه؛
- ویرایش متنهای دانشآموزی؛
- ساخت وسایل کمکآموزشی؛
- ثبت و دستهبندی اطلاعات؛
- ترجمه منابع آموزشی؛
- تهیه کتاب صوتی؛
- تولید محتوای مناسب برای والدین؛
- هماهنگی تلفنی برنامهها؛
- آموزش آنلاین یک مهارت.
در ایران نیز افراد علاقهمند میتوانند از طریق سامانه داوطلبی خیر ایران فرصتهای داوطلبانه متناسب با مهارت، زمان آزاد و محل زندگی خود را پیدا کنند. خیریهها، مدارس و سازمانهای اجتماعی نیز میتوانند پروژههای موردنیاز خود را در این سامانه تعریف کنند تا داوطلب مناسب برای آنها پیدا شود.
بنابراین، داوطلبی در مدرسه لزوماً به معنای حضور چندساعته در کلاس نیست. گاهی طراحی یک فایل آموزشی در خانه، همان کمکی است که یک معلم به آن نیاز دارد.
۹. فرزند خود را برای حضورتان در کلاس آماده کنید
وقتی یکی از والدین بهعنوان داوطلب وارد کلاس میشود، ممکن است فرزند او انتظار داشته باشد تمام مدت در کنار او باشد یا توجه بیشتری دریافت کند.
پیش از حضور در مدرسه، برای فرزندتان توضیح دهید که شما برای کمک به کل کلاس آمدهاید و شاید با گروه دیگری از دانشآموزان کار کنید.
به او یادآوری کنید که حضور شما قوانین کلاس را تغییر نمیدهد و همچنان باید از دستورهای معلم پیروی کند. بهتر است در زمان فعالیت داوطلبانه، رسیدگی به رفتار فرزندتان نیز بر عهده معلم باشد؛ همانطور که رفتار سایر دانشآموزان را مدیریت میکند.
این گفتوگوی کوتاه میتواند از ناراحتی، وابستگی یا رقابت کودک برای جلب توجه جلوگیری کند.
۱۰. از تجربه داوطلبی لذت ببرید
فعالیت داوطلبانه زمانی اثرگذارتر است که با علاقه و ارتباط انسانی همراه باشد. نام دانشآموزانی را که با آنها کار میکنید به خاطر بسپارید و موفقیتهای کوچکشان را ببینید.
شاید دانشآموزی مسئله سختی را حل کرده باشد، برای نخستینبار در یک فعالیت گروهی مشارکت کرده باشد یا با دقت به توضیحات گوش داده باشد. یک جمله تشویقی ساده میتواند برای او ماندگار باشد:
«دیدم چقدر برای حل این مسئله تلاش کردی.»
یا:
«امروز خیلی خوب با گروهت همکاری کردی.»
داوطلبی در مدرسه فقط انتقال دانش یا انجام یک وظیفه نیست؛ فرصتی است برای اینکه کودکان حضور یک بزرگسال مسئول، مهربان و قابلاعتماد را در کنار خود تجربه کنند.
چگونه فرصت مناسب داوطلبی در حوزه آموزش را پیدا کنیم؟
پیش از انتخاب یک فرصت داوطلبانه، از خودتان سه سؤال بپرسید:
- چه مهارتی دارم که میتواند برای دانشآموزان یا معلمان مفید باشد؟
- در طول هفته یا ماه واقعاً چقدر زمان آزاد دارم؟
- ترجیح میدهم حضوری فعالیت کنم یا بهصورت آنلاین و دورکاری؟
پس از مشخصشدن پاسخها، میتوانید فرصتهایی مانند تدریس داوطلبانه، آموزش مهارت، همراهی دانشآموزان، تولید محتوای آموزشی، تجهیز کتابخانه، برگزاری اردو یا پشتیبانی از کودکان بازمانده از تحصیل را بررسی کنید.
سامانه داوطلبی خیر ایران نیز بستری برای ارتباط میان داوطلبان و سازمانهای اجتماعی فراهم کرده است. داوطلبان میتوانند فرصتهای متناسب با علاقه و توانایی خود را انتخاب کنند و خیریهها و مجموعههای آموزشی نیز میتوانند نیازهای داوطلبانه خود را در قالب پروژههای مشخص معرفی کنند.
جمعبندی
یک داوطلب خوب قرار نیست جای معلم را بگیرد یا همه مشکلات مدرسه را حل کند. کافی است نقش خود را بهدرستی بشناسد، قوانین مدرسه را رعایت کند، خوشقول باشد و مهارتش را در زمان و مکان مناسب به کار بگیرد.
گاهی چند ساعت همراهی در یک اردو، آمادهکردن وسایل یک کارگاه یا تشویق صمیمانه یک دانشآموز، اثری ایجاد میکند که تا مدتها باقی میماند. داوطلبی مؤثر معمولاً از کارهای عجیب و بزرگ آغاز نمیشود؛ از همان لحظهای شروع میشود که فرد تصمیم میگیرد بخشی از زمان و توانایی خود را مسئولانه با دیگران به اشتراک بگذارد.
مطالب مرتبط